Khoảng cách CPI toàn phần–lõi nhiều khả năng gần như đi ngang đến cuối năm
Nhận định về khoảng cách lạm phát tháng 12/2026 và những yếu tố có thể làm thay đổi triển vọng.
HOUSE VIEW · VĨ MÔ & THỊ TRƯỜNG
Nhận định về khoảng cách lạm phát tháng 12/2026 và những yếu tố có thể làm thay đổi triển vọng.
Tôi nghiêng về khoảng cách giữa CPI toàn phần và lạm phát lõi giữ quanh 1,35 điểm phần trăm vào tháng 12/2026, tức thay đổi trung tâm xấp xỉ 0,00 điểm so với tháng 9. Tôi không thấy cơ sở để kỳ vọng khoảng cách thu hẹp rõ rệt; chiều rủi ro đang nghiêng về nới rộng nếu giá dầu cao tiếp tục truyền vào giá trong nước, nhưng đó chưa phải kịch bản cơ sở.
Ở đây, “khoảng cách” là CPI toàn phần so với cùng kỳ trừ lạm phát lõi so với cùng kỳ trong riêng tháng 12, không phải chênh lệch giữa hai mức bình quân từ đầu năm.
Tháng 9, CPI toàn phần tăng 5,80% so với cùng kỳ, còn lạm phát lõi tăng 4,45%: khoảng cách là 5,80% − 4,45% = 1,35 điểm phần trăm. Một tháng trước, chênh lệch chỉ là 4,89% − 4,55% = 0,34 điểm; như vậy khoảng cách đã rộng thêm 1,01 điểm trong tháng 9.
Cấu phần tháng cho thấy CPI toàn phần tăng 0,62% so với tháng trước, trong khi lạm phát lõi chỉ tăng 0,11%, chênh 0,51 điểm phần trăm. Giá nhóm giao thông tăng 3,97% và nhóm giáo dục tăng 1,41% so với tháng trước; đây là những mức tăng giá cao trong tháng.
Một cách diễn giải có thể gặp là CPI toàn phần tăng mạnh đồng nghĩa áp lực giá đang tăng tốc trên diện rộng. Cách diễn giải này bỏ qua việc tháng 9 CPI toàn phần tăng nhanh hơn lạm phát lõi, khiến khoảng cách giữa hai chỉ số nới rộng. Lạm phát lõi vẫn tăng 4,45% so với cùng kỳ, nên áp lực giá cơ bản vẫn đáng kể.
Trong dự báo cơ sở, tôi giữ khoảng cách ở 1,35 điểm vào tháng 12, tức thay đổi trung tâm xấp xỉ 0,00 điểm so với tháng 9. Đây là nhận định của tôi dựa trên các động lực hiện tại: CPI toàn phần tăng 0,62% so với tháng trước trong khi lạm phát lõi tăng 0,11%, nhưng lạm phát lõi so với cùng kỳ giảm từ 4,55% xuống 4,45%. Sự phân kỳ trong tháng 9 cùng với mức lõi cùng kỳ giảm nhẹ khiến tôi không ngoại suy cú nới rộng một tháng đến tháng 12. Giá dầu và nguyên liệu đầu vào cao làm rủi ro nghiêng về nới rộng, nhưng hiện tôi vẫn lấy khoảng cách tháng 9 làm mốc cơ sở.
Các phép kiểm tra lịch sử chỉ là bằng chứng phụ. Tại ba mốc tháng 9 trong quá khứ, cách giữ nguyên khoảng cách có sai số tuyệt đối trung bình khoảng 0,255 điểm phần trăm, so với 0,485 điểm của phép so sánh mùa vụ quý IV. Bốn quý IV gần nhất có mức thay đổi khoảng cách từ tháng 9 đến tháng 12 bình quân chỉ +0,05 điểm, nhưng dao động từ −0,56 đến +0,75 điểm. Mức 1,35 điểm hiện tại cũng cao hơn mọi khoảng cách tháng 12 trong bốn năm đó. Một trường hợp so sánh mùa vụ cho khoảng cách tháng 12 khoảng 1,40 điểm, chỉ rộng thêm 0,05 điểm.
Nếu chênh lệch mức tăng so với tháng trước giữa CPI toàn phần và lạm phát lõi trong tháng 9 lặp lại đủ ba tháng, đó là kịch bản căng thẳng minh họa về biến động giá theo tháng. Tôi không suy ra từ phép lặp này một con số khoảng cách cùng kỳ tháng 12.
Dầu Brent đóng cửa ở 102,70 USD/thùng ngày 2/10, tăng 34,60% trong ba tháng và 57,10% so với cùng kỳ. Ngưỡng giá này đã bị vượt; vì vậy rủi ro CPI toàn phần còn chịu sức ép trong quý IV không còn là giả định xa vời. Cùng chiều, trong quý II giá sản xuất công nghiệp tăng 5,40% so với cùng kỳ và giá nguyên, nhiên liệu đầu vào tăng 6,04%, lần lượt ở phân vị 100% và 91% của năm năm gần đây. Nền chi phí này làm tăng nguy cơ sức ép giá lan sang dịch vụ và hàng hóa khác.
Lịch sử cho thấy không thể lấy một mức tăng dầu rồi quy thẳng thành dự báo CPI. Mối liên hệ giữa biến động Brent và thay đổi khoảng cách là dương khi xét cùng thời điểm, nhưng yếu hơn sau một tháng; ở độ trễ hai đến ba tháng, chiều liên hệ không ổn định. Trong hai đợt Brent tăng ít nhất 30% trong ba tháng đã có đủ thời gian quan sát, thay đổi khoảng cách sau ba tháng bình quân gần 0,00 điểm, nhưng trải từ −0,49 đến +0,51 điểm. Chỉ có một đợt gần tương đương mức tăng hiện nay: năm 2022, khoảng cách nới thêm khoảng 0,51 điểm sau ba tháng. Nếu phản ứng đó lặp lại, khoảng cách tháng 12 sẽ gần 1,86 điểm.
Vì vậy, dầu Brent làm tôi nghiêng về rủi ro khoảng cách nới rộng hơn chứ chưa đủ để nâng mức cơ sở từ 1,35 điểm. Nếu nhiên liệu hạ nhiệt và không có thêm đợt điều chỉnh giá dịch vụ, khoảng cách có thể thu hẹp; nếu dầu duy trì cao và giá vận tải, dịch vụ tiếp tục tăng, kịch bản nới rộng sẽ thắng. Với những gì đã biết, tôi chọn gần như đi ngang làm mốc chính, nhưng không xem rủi ro hai phía là cân xứng.